Рэферэндум як сродак прадухіліць масавыя выступленні працоўных

Уладзімір ГЛОД, журналіст, Уладзімір ГЛОД, журналіст

Днямі прэзідэнт Рэспублікі Беларусь Аляксандр Лукашэнка заявіў пра намер правесці 7 лістапада 1996 года чарговы ўсебеларускі рэферэндум. Калі гэтая заява ўвасобіцца ў жыццё, то мы станем сведкамі ўжо другога ўсенароднага апытання ў нашай незалежнай дзяржаве. Першае, як вядома, адбылося 14 мая мінулага года.


Праўда, у адпаведнасці з Канстытуцыяй Рэспублікі Беларусь пытанні на рэферэндум (у выпадку прэзідэнцкай ініцыятывы) спачатку павінны "прайсці" праз парламент. Вярхоўны Савет, паводле заканадаўства, устанаўлівае і тэрміны правядзення рэферэндуму. Аднак падобна на тое, што на гэтыя акалічнасці прэзідэнт не звяртае ўвагі. Памятаецца, як летась Аляксандр Рыгоравіч неаднаразова заяўляў: калі Вярхоўны Савет не вызначыць час правядзення рэферэндуму, я прызначу яго асабіста. Хутчэй за ўсё, так і здарылася б, калі б ён не "даціснуў" парламентарыяў.

Асаблівасць цяперашняй сітуацыі яшчэ і ў тым, што па законе тэрміны правядзення агульнарэспубліканскага галасавання Вярхоўны Савет павінен зацвердзіць не пазней чым за два месяцы да яго правядзення. Такім чынам, парламентарыі трапляюць у цэйтнот. Бо другую сесію Вярхоўнага Савета плануецца склікаць трэцяга верасня. Калі браць за пункт адліку сёмае лістапада, то атрымліваецца, што дэпутаты павінны прыняць рашэнне на працягу першых трох дзён працы сесіі. А ў такой спешцы якасць прыманых рашэнняў можа сур'ёзна пацярпець.

Аналітыкі з каманды Лукашэнкі, відаць, усё добра пралічылі. Чацвер, 7 лістапада, дзякуючы рашэнню дэпутатаў папярэдняга склікання зноў стаў у Беларусі "чырвоным днём календара", дзяржаўным святам. Многія ветэраны, адсвяткаваўшы чарговую гадавіну Вялікай Кастрычніцкай сацыялістычнай рэвалюцыі, дружна накіруюцца на выбарчыя ўчасткі, каб падтрымаць такі любімы іх сэрцам сацыялізм. А значыць, і прагаласуюць так, як гэта патрэбна Аляксандру Лукашэнку.

У Бабруйску прэзідэнт не называў пытанні, якія ён мае намер вынесці на ўсенароднае апытанне. Паводле папярэдніх звестак з колаў, блізкіх да Адміністрацыі прэзідэнта, такіх пытанняў будзе чатыры. Праўда, не выключаецца і з'яўленне ў бюлетэнях для галасавання яшчэ аднаго-двух пытанняў кансультатыўнага характару.

Першае пытанне, як мяркуецца, будзе скіравана на змяненне Канстытуцыі ў плане павелічэння тэрміну знаходжання на пасадзе прэзідэнта Беларусі з пяці да сямі гадоў. Менавіта столькі гадоў знаходзіцца ва ўладзе прэзідэнт Французскай Рэспублікі — гэта і будзе адно з запазычанняў з "французскай дэмакратыі", аб неабходнасці якіх Аляксандр Лукашэнка заявіў пасля завяршэння свайго візіту ў Парыж.

Другое пытанне — аб стварэнні ў Беларусі двухпалатнага парламента па расійскім узоры. У верхняй палаце будуць знаходзіцца прадстаўнікі мясцовай выканаўчай улады, гэта значыць людзі прэзідэнта, у ніжняй — цяперашнія дэпутаты Вярхоўнага Савета. У трэцім пытанні рэферэндуму, як чакаецца, грамадзянам Беларусі будзе прапанавана даць адказ на пытанне, ці згодныя яны з тым, каб Канстытуцыйны суд рэспублікі фарміраваўся не толькі Вярхоўным Саветам, але і прэзідэнтам: шэсць суддзяў выбіраў бы парламент, шэсць — прызначаў бы прэзідэнт. Нарэшце, чацвёртае пытанне — аб надзяленні прэзідэнта паўнамоцтвамі прызначаць членаў Цэнтральнай выбарчай камісіі.

Кажучы спартыўнай мовай, Аляксандр Лукашэнка гуляе на апярэджанне. Вярхоўны Савет, як вядома, меў намер правесці ў канцы лістапада давыбары ў парламент. Але калі жыхары краіны станоўча адкажуць на другое пытанне рэферэндуму — аб стварэнні двухпалатнага парламента, — праводзіць давыбары не будзе ніякага сэнсу. У цэлым жа рэферэндум будзе скіраваны на ўмацаванне ўлады прэзідэнта праз надзяленне яго дадатковымі паўнамоцтвамі.

Варта зазначыць, што ў дадзеным выпадку асаблівую ролю адыгрывае праяўленае дэмакратычнымі партыямі і парламенцкімі фракцыямі прамаруджванне. У іх стане даўно раздаваліся галасы аб неабходнасці самастойна ўзняць пытанне аб рэферэндуме і прапанаваць на яго свае пытанні. Але асобныя галасы не зліліся ў хор.

Станіслаў Багданкевіч, лідэр Аб'яднанай грамадзянскай партыі, у сваю чаргу выказваўся ў тым сэнсе, што, калі прэзідэнт ініцыюе рэферэндум, дэмакраты будуць дамагацца ўключэння ў бюлетэні для галасавання новых пытанняў. У прыватнасці, аб абранні кіраўнікоў мясцовай улады ўсімі жыхарамі рэгіёна, аб задавальненні жыхароў Беларусі сацыяльна-эканамічнымі ўмовамі і г.д. Аднак наўрад ці прэзідэнт будзе спакойна глядзець на гэтую спробу "адабраць" у яго вертыкаль і аргумент аб народнай падтрымцы яго курсу.

Па вялікім рахунку, прэзідэнту рэферэндум патрэбны для павышэння свайго рэйтынгу, для падаўжэння магчымасці спасылацца на "меркаванне народа", для ўмацавання сваёй улады. Аднак гэта — мэты стратэгічныя. Тактычныя ж мэты — падоўжыць сваё гарантаванае знаходжанне ва ўладзе і прадухіліць восеньскія выступленні працоўных. Уціхамірыць іх усё большую незадаволенасць лягчэй за ўсё, адцягваючы ад эканамічных праблем. І лепшым сродкам гэтага будзе нагнятанне палітычных страсцей вакол рэферэндуму.