КАБ НЕ ПАПРАКАЦЬ СЯБЕ ("Народная газета")

2003-01-23

Аўтар: Аўтар: Іван Герасюк

Розныя настроі пануюць у нашым грамадстве напярэдадні выбараў у мясцовыя Саветы.

... "Саветы могуць толькі выдаць даведку, іншых праблем яны не могуць і не жадаюць рашаць", - піша ў рэдакцыю пенсіянер В.Севярцаўз пасёлка Прывольны Мінскага раёна. "Выбаршчыкі толькі ідаведваліся пра сваіх дэпутатаў у дзень выбараў. Сёння іх ужо ніхто не памятае, таму што нікому не вядома, чым яны займаліся ўсе гэтыя гады..." Гэта радкі з пісьма М.Глыбаўцава з г.Ветка Гомельскай вобласці.

Нявер'е ў органы прадстаўнічай улады, асабліва мясцовага, зроўню, глыбока ўкаранілася ў свядомасці нашых грамадзян. Нічога дзіўнага ў гэтым няма. Мясцовага самакіравання, як такога, мы ніколі не бачылі. Гэта ў Польшчы солтыс збірае ў сваёй вёсцы падаткі, выдае бацькам грошы за тое, што яны возяць сваіх жа дзяцей у школу на ўласным аўтамабілі і г.д. Ён - рэальная ўлада, і таму вельмі важна, хто зойме гэту пасаду. Абыякавых да выбараў там амаль няма. I не патрэбны ні канцэрты, ні гарэлка на выбарчых участках, каб заманіць туды людзей.

У нас жа іншыя - сацыялістычныя традыцыі. Дзень выбараў ператваралі ва ўсенароднае свята з гарэлкай і гулянкамі, паколькі выбару не было - у бюлетэні заўсёды значылася прозвішча адзінага кандыдата.

Галасаваць пачыналі з 6 гадзін раніцы, у вёскі завозілі нябачаны дэфіцыт. Як прызнаўся пенсіянер з Асіповіцкага раёна Пётр Чыгілейчык, ён прыходзіў яшчэ раней, каб купіць гасцінец унучкам, баяўся, што не дастанецца.

Не бышо праблемы і з працэнтам прагаласаваўшых. Машыны і аўтобусы вазілі на выбарчыя ўчасткі з самых глухіх вёсак, чырвоныя скрыні насілі па хатах. I хоць раней людзі гэтак жа ездзілі ў камандзіроўкі ці госці, патрэбы ў датэрміновым галасаванні не ўзнікала - 98-99% з хвосцікам атрымлівалася заўсёды. Крышку меншы выходзіў працэнт прагаласаваўшых "за". Хтосьці па п'янцы мог сапсаваць бюлетэнь. Галасаваць супраць баяліся, ды і перакананы былі, што ўсё роўна выберуць, каго прызначылі.

Прадстаўнічыя органы фарміраваліся на зайздрасць любой замежнай дэмакратыі: жанчыны- мужчыны, інтэлігенты-рабочыя, ветэраны-моладзь... Кожны слой грамадства, кожная сацыяльная група мелі ў Саветах сваё прапарцыянальнае прадстаўніцтва.

Ну, а далей Саветы штампавалі тое, што рыхтавалі для іх партыйныя камітэты. Так нявер'е ў Саветы перакачавала ў нашы часы.

Не сакрэт, што і сёння мясцовая ўлада без грошай мала на што здольная. Таму зноў жа, як рэлікт, у першую чаргу нізавыя Саветы імкнуцца камплектаваць кіраўнікамі.

Напрыклад, на сённяшні дзень у Пухавіцкім раёне трэць дэпутатаў складаюць кіраўнікі гаспадарак, прадпрыемстваў, устаноў. Таму што вырашэнне пытанняў, звязаных з матэрыяльнымі затратамі, без іх усё роўна ніяк не магчыма.

Гэта тэндэнцыя яскрава праяўляецца і ў сёлетняй выбарчай кампаніі. У Віцебску многія працоўныя калектывы вылучалі кандыдатамі ў дэпутаты сваіх кіраўнікоў, а некаторыя (райаграпрамтэхніка) чужых, але "патрэбных"...

Мясцовай уладзе трэба грошы. I яшчэ тыя, хто ўмее рабіць канкрэтную справу. Таму палітычнае жыццё ў правінцыі ў гарачую выбарчую пару не тое, што не бурліць, а нават не відно. З палітычных партый хіба што абазначаюцца толькі пенсіянеры-камуністы ды, з жадання прадэманстраваць сваю ўсеахопнасць, ЛДПБ. Астатнія на "чорную" работу не імкнуцца - тут палітычных дывідэндаў не настрыжэш.

Іншая справа - Саветы абласныя ды ў буйных гарадах. Тут будзе і па два, і па больш кандыдатаў на адзін мандат. Бо тут ужо можна пакіраваць і памінтынгаваць, маючы на ўвазе далейшую прыступку ў палітычнай кар'еры.

Таму ў сельскай мясцовасці ніякай апазіцыяй і не пахне, ніякія партыі не пасылаюць туды сваіх агітатараў, а вось у гарадах агітацыйнага шуму, напэўна, хопіць. Тут, з меркаванняў дэмакратыі, пастараўся яшчэ і Цэнтрвыбаркам.

Толькі ўявіце сабе, колькі каштоўнага эфірнага часу лясне, пакуль кожны кандыдат у дэпутаты Мінскага гарадскога Савета адгаворыць свае пяць бясплатных мінут па радыё "Сталіца".

Можна ўявіць сабе таксама, якое гэта будзе занудна-роспачнае бубненне пра гаротны стан медыкаў, адукацыі, рост цэн і беспрацоўя. Кожны кандыдат у дэпутаты паклянецца з гэтым змагацца, толькі ніводзін з іх не скажа, як менавіта гэту праблему можна вырашыць у такія сціслыя тэрміны, як ён абяцае. Ну, а партыйныя праграмы мы будзем чуць па некалькі разоў.

I ўсё гэта таксама можа выклікаць у нас нежаданне ісці на выбары і галасаваць за нейкіх там балбатуноў. Але ўсё ж варта задумацца...

Органы мясцовага самакіравання ніколі не стануць моцнымі, пакуль іх не зробіць такімі заканадаўства. Калі ж туды будуць выбраны дастойныя, разумныя людзі, яны здолеюць правесці свае задумы і праз Нацыянальны сход, зрабіць нашу мясцовую ўладу такой жа аўтарытэтнай, як і ва ўсёй Еўропе.

Дзень выбараў, бадай, адзіны выпадак, калі канстытуцыйнае палажэнне "ўлада належыць народу" з дэкларатыўнага ператвараецца ў дзеючае рэальна і непасрэдна. У нашы рукі пераходзіць сіла рашэння. Ад таго, каго мы адорым сваім даверам, залежыць аблічча мясцовай улады на Беларусі ў бліжэйшыя чатыры гады.

Многія недаацэньваюць гэтага моманту. Кожны дзень мы адчуваем сябе бяссільнымі перад усеўладдзем бюракратыі і проста не верым у тое, што можам што-небудзь змяніць. Аднак у тым і заключаецца цудоўная моц дэмакратыі, што хоць адзін раз у некалькі гадоў просты чалавек становіцца рэальным, а не дэкларатыўным гаспадаром сваёй краіны. Ён павінен толькі захацець выкарыстаць гэту рэдкую магчымасць. Дастаткова толькі пайсці на выбарчы ўчастак і аддаць свой голас таму, з кім ён звязвае надзею на змены ў сваім жыцці і ў жыцці дзяржавы ў цэлым.

Галасаванне - адзіная магчымасць прад'явіць свой рахунак тым палітычным сілам, якія стаяць пры ўладзе сёння. Ніводзін незадаволены ўладаю, хто на ўласнай скуры адчуў негатыўныя наступствы яе палітыкі, не павінен у дзень выбараў заставацца дома.

За тых, хто не прыйдзе, выберуць тыя, хто апусціць свой бюлетэнь. А ў першую чаргу гэта зробяць тыя, каго сённяшняе жыццё задавальняе. Яны добра разумеюць, што толькі поўная мабілізацыя дае ім шанц захаваць сваё становішча. І кожны, хто не галасуе, становіцца іх саюзнікам, хоча ён таго ці не.

Калі ж усё застанецца па-ранейшаму, то ўсе прэтэнзіі трэба прад'яўляць у першую чаргу да самога сябе. Каб не давялося потым пісаць у рэдакцыю пра зніклых пасля выбараў дэпутатаў, трэба сёння выбраць дэпутатаў сапраўдных, а не дэкаратыўных.