МІКАЛАЙ СТАТКЕВІЧ: "РАЗЛІЧВАЕМ. ШТО ХАЦЯ Б НЕКАЛЬКІ ДЗЕСЯТКАЎ НАШЫХ ТАВАРЫШАЎ ПРАРВУЦЦА Ў САВЕТЫ"

2002-12-23

Аўтар: 23 снежня 2002 года

Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Народная Грамада) і яе старшыня Мікалай Статкевіч перад цяперашнімі выбарамі ў мясцовыя Саветы аказаліся ў больш выйгрышным становішчы, чым іншыя апазіцыянеры. Яны не бралі ўдзел у байкотах мінулых выбарчых кампаній і прайшлі цераз іх горан. І цяпер, бадай, менавіта ў гэтай партыі найбольш аўтарытэтна могуць разважаць аб тэхналогіі і перспектывах будучай барацьбы за мясцовую ўладу.

Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Народная Грамада) і яе старшыня Мікалай Статкевіч перад цяперашнімі выбарамі ў мясцовыя Саветы аказаліся ў больш выйгрышным становішчы, чым іншыя апазіцыянеры. Яны не бралі ўдзел у байкотах мінулых выбарчых кампаній і прайшлі цераз іх горан. І цяпер, бадай, менавіта ў гэтай партыі найбольш аўтарытэтна могуць разважаць аб тэхналогіі і перспектывах будучай барацьбы за мясцовую ўладу.

Першы перадвыбарчы этап - фарміраванне тэрытарыяльных выбарчых камісій - ужо ззаду. Мы папрасілі Мікалая Статкевіча падвесці першыя вынікі ўдзелу апазіцыі ў гэтай кампаніі і спрагназаваць, як будзе развівацца яе інтрыга. Такім чынам - маналог лідэра партыі.

Участковыя камісіі

Ва ўчастковыя камісіі прадстаўнікоў палітычных партый пусцяць больш, але пусцяць якраз там, дзе не пусцілі ў акруговыя, і там, дзе ў акрузе шмат участкаў. Калі ў акрузе 10 участкаў, у 1-2 камісіі можна пусціць прадстаўнікоў апазіцыі і зрабіць бачнасць дэмакратыі. Там, дзе ў акрузе адзін участак, пускаць не будуць. Гэта звязана з тым, што ёсць фальсіфікацыі двух тыпаў. Фальсіфікацыі пры дапамозе бюлетэняў - гэта традыцыйны спосаб, дае 10-15% галасоў "патрэбным людзям". І другі тып - фальсіфікацыі пры дапамозе пратаколаў выбарчых камісій. Калі нават члены выбарчых камісій не ведаюць рэальнага выніку галасавання. Падпісалі пусты пратакол, і старшыня камісіі паехаў у райвыканкам: там яму сказалі, што напісаць, а потым яшчэ і перапісаць. Гэтыя фальсіфікацыі не маюць межаў.

Лічбы прадстаўніцтва апазіцыйных партый у тэрытарыяльных камісіях (гл. даведку ў канцы матэрыялу. - Заўвага рэд.) сведчаць, што ўлады яўна аддалі перавагу "правільна вылучаным" кандыдатам у гэтыя камісіі, гэта значыць людзям правераным, лаяльным. Ва ўчастковых камісіях прапорцыі будуць больш згладжаныя, але ўжо відавочна: з партыйцаў туды пусцяць у асноўным камуністаў і ліберальных дэмакратаў. Таму што, на жаль, іх людзі - не байцы у камісіях. Чалавек з Ліберальна-дэмакратычнай партыі ў камісію звычайна не з'яўляецца, а прадстаўнік Партыі камуністаў Беларускай, як правіла, пажылы чалавек, паберажэ сваё сэрца і ўступаць у канфлікт з камісіяй не будзе. Нашых людзей, ад Народнай Грамады, ва ўчастковых камісіях, я спадзяюся, будзе некалькі дзесяткаў.

Рэгістрацыя кандыдатаў у дэпутаты

Цяпер у нас пайшла хваля рэгістрацыі мясцовых аддзяленняў партыі - якраз пасля аб'яўлення выбараў. 51 арганізацыя партыі знаходзіцца на ўліку ў абласных упраўленнях юстыцыі. Мінскую абласную арганізацыю паставілі на ўлік праз пару дзён пасля абвяшчэння выбараў - роўна месяц чакалі, дзень у дзень. І ў Мінскі абласны Савет наш абкам вылучаць ужо нікога права не мае - на момант аб'яўлення выбараў яго яшчэ "не было". Значыць, вылучэнне кандыдатаў будзе ісці шляхам збору подпісаў. Значыць - у буйных гарадах пачнуць "рэзаць" на зборы подпісаў. Але сабраць 150 подпісаў - гэта дробязь, можна зрабіць з запасам, і на іх "зрэзаць" цяжка. Таму партыйцаў будуць "рэзаць" на падставе 7 дакументаў, якія кандыдат павінен прадставіць. У нас на 10 снежня - 257 кандыдатаў у дэпутаты. Усяго за 300 будзе. Нават пры добрай падрыхтоўцы каля 30% нашых "зрэжуць" - гэта яшчэ аптымістычны прагноз.

Выбаркамы

Ёсць тэхналогіі працы з членамі выбарчых камісій: яны вельмі працаёмкія, патрабуюць шмат людзей і часу. Трэба некалькі чалавек на кожнага члена камісіі, каб своечасова аказаць таму публічную маральную падтрымку з адной мэтай: каб ён змог супраціўляцца ўціску ўладаў, скіраванаму на схіленне да фальсіфікацыі вынікаў галасавання. Гэта адзіны метад працы з камісіямі - датуль, пакуль мы не пераможам на выбарах.

Агітацыя

Улада робіць усё магчымае для прасоўвання сваіх кандыдатаў: мы яшчэ не будзем ведаць, што ён кандыдат, а ён ужо будзе "раскручвацца" па тэлебачанні, радыё, у газетах. Перадвыбарная кампанія будзе "бесплакатнай": грошы на агітацыю выдзяляюцца з разліку каля $50 на кандыдата. Улёткі будуць надрукаваныя, хутчэй за ўсё, цэнтралізавана. У 1999 годзе на мясцовых выбарах улада сама друкавала ўлёткі кандыдатам - каля 1.100 улётак на 20 тысяч выбаршчыкаў у акрузе. Прычым улёткі былі абароненыя каляровым мікрашрыфтам, што рабіла немагчымым нават іх ксеракапіраванне.

Адзінае, што можна зрабіць, - выпусціць партыйныя ўлёткі, але яны слаба дзейнічаюць - імідж партый негатыўны. У нас застаюцца яшчэ пікеты і - "ад дзвярэй да дзвярэй". У Мінску ў адзіночку кампанію правесці нельга - патрэбна каманда, якая працавала б пастаянна, мінімум 10 чалавек. Валанцёр на сапраўдных выбарах спіць 4 гадзіны ў суткі: раніцай ён раскідвае ўлёткі па паштовых скрынях, днём стаіць у пікеце, вечарам ходзіць па кватэрах, ноччу клеіць плакаты... Мы не вылучалі сваіх людзей па прынцыпу "Усе на выбары!", мы імкнуліся кожнага кандыдата забяспечыць такой камандай. І мы спадзяемся, што з нашага боку хоць нейкая агітацыйная кампанія будзе.

Галасаванне

У правінцыі ў асноўным будуць фальсіфікацыі бюлетэнямі, будзе ўключаны адміністрацыйны рэсурс: калі адзін або два ўчасткі ў акрузе, цяжка зрабіць па-іншаму. Фальсіфікацыі пратаколамі будуць часцей прымяняцца ў Мінску і абласных цэнтрах - на выбарах у аблсаветы. Мінск для ўладаў - зона асаблівай увагі. 55 мінскіх дэпутатаў вылучаюць 7-8 чалавек у Савет Рэспублікі.

У сталічных акругах набор будзе просты: кандыдат ад улады, нібыта незалежны бізнесмен і трэцім будзе апазіцыянер. Дрэнна, калі апазіцыянераў будзе некалькі. Можна дзейнічаць толькі па схеме "адна акруга - адзін кандыдат", тады ён збярэ вакол сябе ўвесь дэмакратычны электарат. Тады ёсць шанц выйсці ў другі тур з "вертыкальным" кандыдатам. Калі будуць два дэмакратычныя кандыдаты - яны расцягнуць галасы, і другі тур будзе выглядаць як "вертыкальшчык" супраць праўрадавага бізнесмена.

Вынік

Мы разлічваем, што хаця б некалькі дзесяткаў нашых таварышаў у мясцовыя Саветы прарвуцца. І там, дзе яны прарвуцца - будзе плацдарм для ўдзелу ў выбарах у Палату прадстаўнікоў. Апазіцыя павінна ўкараняцца ва ўладу паэтапна. Павінна, урэшце рэшт, вучыцца ўладзе - бо знаходжанне ў маргінальнай нішы такіх навыкаў не дае. Гэта доўгі і пакутлівы працэс, але іншага няма.

Даведка

У пачатку снежня ў Беларусі сфарміраваныя 1.673 тэрытарыяльныя камісіі па выбарах дэпутатаў мясцовых Саветаў, у тым ліку 1.440 сельскіх, 78 пасялковых, 117 раённых, 11 гарадскіх у гарадах раённага падначалення і 20 гарадскіх у гарадах абласнога падначалення. У склад камісій увайшлі 13.448 чалавек. У тым ліку ад палітычных партый уключаны 61 чалавек. Найбольшае прадстаўніцтва мае Камуністычная партыя Беларусі - 21 чалавек. За ёю ідуць: Партыя камуністаў Беларуская - 19, Ліберальна-дэмакратычная партыя - 11, Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Народная Грамада) - 5, Аграрная партыя - 2, Аб'яднаная грамадзянская партыя, Беларуская патрыятычная партыя і Сацыял-дэмакратычная партыя народнай згоды - па адным прадстаўніку.