НЕ ВЫРУБІЛІ, ДЫК ВЫСТРЫЖАМ!

2003-02-12

Аўтар: Сяргей ПУЛЬША, журналіст

Здаецца, пачынаюць здзяйсняцца самыя сумныя прагнозы ў дачыненні да перадвыбарнай агітацыі кандыдатаў у дэпутаты мясцовых Саветаў. Спецыялісты Віцебскага абласнога тэлерадыёаб'яднання знялі з эфіру радыёвыступленне кандыдата ў дэпутаты Віцебскага абласнога Савета Аляксея Гаўруцікава, а следам - выступленне Івана Пракапца, які на выбарах у Віцебскі гарсавет стаў адзіным канкурэнтам старшыні Савета Генадзя Грыцкевіча. Абодва пацярпелыя кандыдаты ідуць на выбары як члены Беларускай сацыял-дэмакратычнай партыі (Народная Грамада), і абодва ў сваіх выступленнях закраналі праблемы мясцовага характару.

Аляксей Гаўруцікаў у сваім выступленні звярнуўся да пракурора вобласці з просьбай даць ацэнку дзейнасці чыноўнікаў, якія, на яго думку, парушаюць закон аб зваротах грамадзян, ужо два месяцы не даючы адказ на запыт сацыял-дэмакратаў наконт мясцовых праблем (адказы на такія звароты трэба даваць на працягу месяца. - Заўвага рэдакцыі). Выступленне Івана Пракапца было знята за тое, што аднагалоснае рашэнне дэпутатаў гарсавета аб павышэнні цэн на работы, тавары і паслугі ён назваў "антынародным".

У абодвух выпадках Цэнтральная камісія па выбарах пацвердзіла правільнасць рашэння чыноўнікаў абласной тэлерадыёкампаніі. Кандыдаты ў дэпутаты згадзіліся, каб з іх выступленняў выразалі сказы з крытыкай мясцовай улады (а што заставалася рабіць? Не губляць жа эфіры час!). Але - падалі ў Вярхоўны суд скаргу на кіраўніцтва абласной тэлерадыёкампаніі і Цэнтрвыбаркам. Кандыдаты расцэньваюць тое, што адбылося, як практычна адкрытую цэнзуру.

"Я лічу, што гэтыя дзеянні груба парушаюць 33-і артыкул Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь, які забараняе цэнзуру, - сказаў Аляксей Гаўруцікаў у інтэрв'ю БелаПАН. - А гэта не што іншае, як цэнзура. Па законе павінна быць так: я выступіў, а калі што не так - карайце. А здымаць з эфіру - не маеце права".

Лідэр БСДП (НГ) Мікола Статкевіч лічыць, што менавіта канкрэтнасць і адраснасць патрабаванняў віцебскіх сацыял-дэмакратаў пацягнула за сабой фактычнае прымяненне цэнзуры на абласным радыё:

- У выступах нашых віцебскіх кандыдатаў у дэпутаты ўздымаліся канкрэтныя праблемы, вылучаліся канкрэтныя прэтэнзіі да канкрэтных асоб. Гэта і выклікала такую жорсткую рэакцыю кіраўніцтва абласной тэлерадыёкампаніі. Калі б нашы таварышы казалі пра "злачынны рэжым" - я ўпэўнены, іх выступленне засталося б без цэнзуры.

Рэч у тым, што кампанія падрыхтоўкі да гэтых выбараў вялася з зімы мінулага года. Мы прызначылі ўпаўнаважаных па раёнах і гарадах, вывучалі мясцовыя праблемы, накіроўвалі чыноўнікам запыты, праводзілі мітынгі - у прыватнасці ў Віцебску было два мітынгі ў цэнтры горада: прадпрымальнікаў і настаўнікаў. Нашы актывісты дабіліся адмены двух указаў мясцовай адміністрацыі: аб забароне на гандаль расійскім хлебам і мясапрадуктамі. Кандыдатаў у дэпутаты ад БСДП у Віцебску добра ведаюць па канкрэтных справах - вось улады і занерваваліся. Мабыць, занервавала і кіраўніцтва абласной тэлерадыёкампаніі, - каб па шапцы за такія выступленні не далі.

Дарэчы, па гэтым пытанні я размаўляў з сакратаром ЦВК Мікалаем Лазавіком, - і з яго пункту гледжання ў выступленнях Аляксея Гаўруцікава і Івана Пракапца не было нічога страшнага. Але потым кіраўнік ЦВК Лідзія Ярмошына прыняла зусім іншае рашэнне.

Аднак ЦВК - па законе - у судовай спрэчцы можа мець рацыю. Кандыдатам у дэпутаты пагражаюць тыя самыя "граблі", пра якія даўно папярэджвала прэзыдэнт Беларускай асацыяцыі журналістаў Жанна Літвіна. А канкрэтна - артыкул 369 Крымінальнага кодэкса Беларусі: "Знявага прадстаўніка ўлады". Жана Літвіна зазначыла, што "абсалютна любы крытычны выпад кандыдата - апанента любога вертыкальшчыка можа быць успрыняты апошнім як знявага і пацягнуць за сабой разбор у судзе". Тым больш што "знявага" - паняцце суб'ектыўнае, а просьба да пракурора разабрацца ў дзеяннях канкрэтных чыноўнікаў можа разглядацца як нанясенне маральнага ўрону канкрэтнаму чыноўніку (а як жа - яго абвінавацілі ў службовай нядбайнасці і неналежным выкананні сваіх службовых абавязкаў!).

Такім чынам, перадвыбарная кампанія становіцца справай у некаторай ступені небяспечнай. Кандыдатам застаецца дзейнічаць па прынцыпе "Або пан - або прапаў", бо крытыка (нават самая справядлівая) можа расцэньвацца і як знявага.

Пакуль, паводле нашых звестак, перадвыбарная цэнзура закранула толькі Віцебск. Апроч таго, віцебскія ўлады забаранілі праводзіць у дзяржаўных установах перадвыбарныя семінары. Такім чынам, ледзь не сарваўся прызначаны на 9 лютага семінар "Абарона правоў падчас перадвыбарнай кампаніі" - адміністрацыя гатэля "Ветразь" тэрмінова разарвала дамову на арэнду канферэнц-залы.

Улады заварушыліся і гэта першая прыкмета таго, што актывісты дэмакратычных партый (асабліа ў рэгіёнах) могуць скласці рэальную канкурэнцыю кандыдатам ад "вертыкалі". Апазіцыя, атрымліваецца, не такая слабая, як здавалася.