ГАЛАСУЙ НЕ ХАЧУ!

2003-02-25

Аўтар: Кірыл ПАЗНЯК, журналіст

25 лютага на мясцовых выбарах пачынаецца датэрміновае галасаванне. Гэты этап выбарчай кампаніі ў Беларусі які ўжо раз выклікае дыскусіі наконт дэмакратычнасці нашага Выбарчага кодэкса. У прыватнасці, апазіцыя абвінавачвае ўлады, што пад шырмай працэдуры датэрміновага галасавання адбываюцца фальсіфікацыі.

У артыкуле 53 Выбарчага кодэкса чытаем: "Выбаршчык, удзельнік рэферэндуму, не маючы магчымасці ў дзень выбараў, рэферэндуму знаходзіцца па месцы свайго жыхарства, мае права не раней, чым за пяць дзён да выбараў/рэферэндуму ва ўмовах, якія выключаюць кантроль за яго волевыяўленнем, запоўніць у памяшканні ўчастковай камісіі бюлетэнь і апусціць яго ў апячатаную асобную скрыню для галасавання выбаршчыкаў/удзельнікаў рэферэндуму, якія будуць адсутнічаць у дзень правядзення выбараў/рэферэндуму па месцы іх жыхарства. Афіцыйнага пацвярджэння прычын немагчымасці выбаршчыка/удзельніка рэферэндуму прыйсці ў памяшканне для галасавання ў дзень выбараў/рэферэндуму не патрабуецца.

Датэрміновае галасаванне ажыццяўляецца з 10 да 14 гадзін і з 16 да 19 гадзін у прысутнасці не менш чым двух членаў участковай камісіі.

Пры атрыманні бюлетэня выбаршчык, удзельнік рэферэндуму ўласнаручна ставіць подпіс у спісе грамадзян, што маюць права ўдзельнічаць у выбарах, рэферэндуме, і ўказвае дату датэрміновага галасавання.

Актыўна рэкламаванае датэрміновае галасаванне дае апазіцыі падставу падазраваць улады ў фальсіфікацыях: маўляў, ці мала як можна ператасаваць ноччу змесціва гэтых самых "апячатаных асобных скрыняў". І сама арганізацыя датэрміновага галасавання ў Беларусі, як адзначыў у інтэрв'ю палітолаг Міхаіл Пліска, далёка не адпавядае агульнапрынятым дэмакратычным нормам: "У цывілізаваных краінах яно праводзіцца па пошце. Выбарчыя ўчасткі так вось, як у нас, не працуюць. А тыя, хто галасуе датэрмінова, прадастаўляюць дакументальнае сведчанне таго, што ў дзень асноўнага галасавання яны будуць адсутнічаць па месцы жыхарства. Гэта можа быць камандзіроўка або білет на цягнік. На Захадзе датэрмінова галасуе каля аднаго працэнта выбаршчыкаў, максімум - працэнты тры. У нас жа датэрміновае галасаванне - масавая з'ява. Напрыклад, на выбарах у Палату прадстаўнікоў у 2000 годзе па некаторых акругах у датэрміновым галасаванні ўзялі ўдзел нават больш за палову выбаршчыкаў". Усё гэта, робіць выснову Пліска, дае апазіцыі падставу казаць пра фальсіфікацыі. І часам небеспадстаўна: паводле звестак незалежных назіральнікаў, на прэзідэнцкіх выбарах 2001 года розніца паміж вынікамі датэрміновага і асноўнага галасавання была месцамі проста вялікай - у некалькі разоў.

Правядзенне датэрміновага галасавання па беларускай мадэлі, калі цэлых пяць дзён працуюць выбарчыя ўчасткі ў прысутнасці як мінімум двух членаў выбарчай камісіі, гэта яшчэ і даволі дарагое задавальненне. Акрамя таго, выбарчыя ўчасткі падчас датэрміновага галасавання перашкаджаюць рабоце тых устаноў, у памяшканнях якіх яны размешчаныя.

Паводле афіцыйнай статыстыкі Цэнтрвыбаркама, у датэрміновым галасаванні на мінулых прэзідэнцкіх выбарах узялі ўдзел 14,7% выбаршчыкаў. Міхаіл Пліска робіць прагноз, што на выбарах у мясцовыя Саветы гэтая лічба будзе значна больш - каля трэці ад усёй яўкі. Ён лічыць, што з эканоміі ўлады пастараюцца дапусціць як мага менш другіх тураў. Гэта значыць трэба зрабіць так, каб у акругах, у асноўным сельскіх, дзе балаціруецца толькі адзін кандыдат, ён набраў неабходныя 50% галасоў плюс адзін голас адразу ў першым туры. Ну і натуральна, каб на выбарчыя ўчасткі прайшла палова выбаршчыкаў, і такім чынам выбары адбыліся. Гэта тычыцца і акруг, дзе супернічаюць два кандыдаты. Тут таксама для дзяржаўнай казны пажадана мець пераможцу яшчэ ў першым туры, інакш выбары давядзецца праводзіць яшчэ раз.

У ЦВК, як заяўляе сакратар Мікалай Лазавік. "ніякіх прагнозаў наконт датэрміновага галасавання рабіць не збіраюцца. І ўстановак нікому ніякіх мы не даем. Няхай датэрмінова галасуе столькі людзей, колькі захочуць".