ГАНЧАРЫК ЗНАЙШОЎ СВАЮ ГУЛЬНЮ

2001-07-24

Аўтар: Міхаіл ПАДАЛЯК, 24 ліпеня.

На працягу двух апошніх тыдняў у Беларусі нарэшце пачала выстройвацца паўнавартасная перадвыбарная драма. Адзін з патэнцыяльных кандыдатаў у прэзідэнты прадпрыняў, што называецца лабавую атаку ў адносінах да свайго апанента.

На працягу двух апошніх тыдняў у Беларусі нарэшце пачала выстройвацца паўнавартасная перадвыбарная драма. Адзін з патэнцыяльных кандыдатаў у прэзідэнты прадпрыняў, што называецца лабавую атаку ў адносінах да свайго апанента.

Апошні ж так і не змог даць адэкватны адказ на шэраг скандальных абвінавачанняў. Хаця ён па-ранейшаму кантралюе магутную дзяржаўную прапагандысцкую машыну. "Абвінавачаны", канешне ж, яшчэ не прайграў. Але менавіта яму давядзецца, - калі ободва нашы героі будуць зарэгістраваны ЦВК у якасці кандыдатаў, - выконваць ролю таго, хто апраўдваецца. Апраўдвацца ў тым, што ён абсалютна не мае дачынення да гучных "палітычных выкраданняў", якія мелі месца ў Беларусі, калі ён быў прэзідэнтам. А апраўдвацца з любой нагоды - няпростая справа. Той жа, хто апраўдваецца, заўсёды выконвае ролю аўтсайдэра, які вымушаны каменціраваць і абвяргаць ужо здадзеныя заявы і якому вераць яўна меней.

Маючая быць дуэль "пракурора" Уладзіміра Ганчарыка і "абвінавачанага" Аляксандра Лукашэнкі ці не адзіны прыклад нейкага падабенства кампраматнай вайны ў перадвыбарнай Беларусі.

Гучная і скандальная "справа Завадскага", больш як месяц таму падмацаваная сенсацыйнымі сведчаннямі пракурораў Петрушкевіча і Случака, якія збеглі з краіны, цяпер атрымала яшчэ больш эфектны працяг. Адзін з прэтэндэнтаў у прэзідэнты Уладзімір Ганчарык прадставіў шырокай грамадскасці копіі дакументаў, што маюць прамыя адносіны да крымінальнай справы ў сувязі з расследаваннем шэрагу таямнічых палітычных знікненняў. Пры гэтым прафсаюзны лідэр зрабіў цэлы шэраг жорсткіх і вельмі красамоўных дапушчэнняў. Так, на думку Ганчарыка, калі дапусціць, што ў Беларусі мелі месца палітычныя выкраданні, то гэтыя дакументы не проста ўказзваюць на механізм учынення гэтых злачынстваў, але і прама называюць заказчыкаў. Па версіі патэнцыяльнага кандыдата на прэзідэнцкае крэсла, адразу некалькі высокапастаўленых чыноўнікаў і сілавікоў з цяперашняй правячай адміністрацыі маюць дачыненне да знікненняў экс-міністра ўнутраных спраў Захаранкі, віцэ-спікера ВС 13-га склікання Ганчара, бізнесмена Красоўскага, журналіста Завадскага. У ліку "актыўна падазроных" фігуруюць прозвішчы Генеральнага пракурора Віктара Шэймана, намесніка кіраўніка прэзідэнцкай адміністрацыі Юрыя Сівакова, камандзіра адной з часцей міліцэйскага спецназа Дзмітрыя Паўлючэнкі і, у нейкай ступені, прозвішча міністра ўнутраных спраў Уладзіміра Навумава. Натуральна, Ганчарык, не называючы прама прозвішча Лукашэнкі, тым не менш практычна адназначна ўказвае на тое, што галоўным і адзіным рэальным заказчыкам "палітычных знікненняў у Беларусі" выступаў дзеючы прэзідэнт.

Нягледзячы на тое, што шырокая (асабліва правінцыйная) грамадскасць пакуль не вельмі актыўна рэагуе на прадстаўленыя Ганчарыкам "дакументальныя сведчанні", не прыходзіцца сумнявацца, што скандал па меры набліжэння даты выбараў будзе толькі абвастрацца. Тым больш што палітычная эліта Беларусі ўжо вельмі нервова рэагуюе на гэтую сітуацыю А часовая пасіўнасць шэраговых абывацелей тлумачыцца асаблівай нетыповасцю для Беларусі падобных перадвыбарных скандалаў. Выбаршчыкі крыху разгубленыя - занадта сур'ёзныя абвінавачанні прад'яўлены Лукашэнку.

Можна сказаць, што сваёй заявай Ганчарык вельмі высока падняў стаўкі ў цяперашняй "выбарчай гульні". Па сутнасці, пасля падобнага кампрамеціруючага "укіду" з боку аднаго з патэнцыяльных ігракоў Ганчарык і Лукашэнка глядзяцца як праціўнікі, што стаяць адзін насупраць другога. Пры гэтым прафсаюзны лідэр, які вельмі ўмела карыстаецца выкрывальнай рыторыкай, выглядае сёння куды больш уражліва, чым Лукашэнка, які па-ранейшаму лічыць за лепшае ніяк не каменціраваць вылучаныя супраць яго і членаў яго каманды абвінавачанні.

"Дасье Ганчарыка" - як прынята называць копіі дакументаў па фактах палітычных знікненняў - гэта моцны ўдар па бліжэйшаму атачэнню Лукашэнкі. Калі надалей будзе праводзіцца граматная раскрутка дадзенага інфармацыйнага поваду, то ў шэраговага абывацеля абавязкова сфарміруецца ўстойлівая думка наступнага зместу: Лукашэнка кіруе дзяржавай выключна пры дапамозе спецыяльных карных атрадаў і не грэбуе пры гэтым асабіста аддаваць "крымінальныя загады".

Ганчарык - пакуль адзіны з усіх магчымых кандыдатаў у прэзідэнты - пачаў самую спраўдную крымінальную вайну супраць, здавалася б, цяжкавагавіка Аляксандра Лукашэнкі. Нічога адэкватнага "дасье Ганчарыка" Лукашэнка пакуль не прадставіў.

Дарэчы, упартае маўчанне Лукашэнкі, - што вельмі незвычайна, калі ўлічыць эмацыянальна-нявытрыманы характар дзеючага прэзідэнта, - тлумачыцца дастаткова проста. Прэзідэнцкая выбарчая каманда аказалася абсалютна непадрыхтаванай да адбіцця нават лабавой дыскрэдытуючай атакі. Хаця наўрад ці ў каго з назіральнікаў былі сумненні адносна таго, што "справа Завадскага", нароўні як і "справы" Захаранкі, Ганчара, Красоўскага, палітычныя апаненты Лукашэнкі будуць актыўна выкарыстоўваць падчас выбарчай кампаніі. Тым больш што першыя здагадкі аб тым, што, магчыма, да знікнення шэрагу ўплывовых палітычных сапернікаў мае дачыненне той жа Сівакоў, выказваліся яшчэ шэсць-восем месяцаў таму.

Аднак сёння ўсім ужо відавочна, што каманда Лукашэнкі абсалютна не была падрыхтаваная да адбіцця падобнага "дакументальнага скандалу". Менавіта таму каманда аднаго з прэтэндэнтаў устойліва знаходзіцца з разгубленасці, нават не ўяўляючы, як можна дэзавуіраваць скандал, які так актыўна падтрыманы Ганчарыкам.

Дарэчы, маўчанне Лукашэнкі можна растлумачыць і яшчэ нечым. Вельмі можа быць, што па завядзёнай прывычцы яго акружэнне проста недаацэньвае магчымыя наступствы гэтага скандалу. Ім здаецца, што скандал лакалізаваны ў межах палітычнай часткі Мінска, а з'яўленне некаторых матэрыялаў "па справе" за межамі Мінска - гэта чыстая выпадковасць, якая не адыгрывае прынцыповай ролі ў стратэгічным плане. У падобных разважаннях маецца, канешне, рацыянальнае зерне, бо для аптымальнай і хуткай раскруткі свайго дасье ў шырокіх выбарчых колах Ганчарыку наўрад ці хопіць рэсурсаў толькі беларускай незалежнай прэсы. Тым больш што праўрадавыя СМІ таксама пакуль ніяк не рэагуюць на сенсацыйныя заявы Ганчарыка. Калі-нікалі, праўда, у іх прасочваецца, што "дасье Ганчарыка" - гэта чыстай вады "ліпа", звычайная перадвыбарная "балбатня" кандыдата. Не больш за тое.

Аднак балбатня балбатнёй, але, па-першае, расійскія і ўкраінскія СМІ (у тым ліку электронныя) вельмі дзейсна пачалі асвятляць падзеі вакол палітычных знікненняў у Беларусі, што з гэтага часу вельмі сёр'езна павялічвае інфармацыйную цытуемасць любых іншых заяў кандыдата Ганчарыка. Па-другое, у самой Беларусі імгненна пачалі распаўсюджвацца чуткі аб тым, што "па асабістаму загаду сяброў Лукашэнкі забівалі і забіваюць палітыкаў, журналістаў, дзеячаў культуры". Зразумела, што чуткі могуць быць рознымі і вельмі нават скандальнымі. Зразумела таксама і тое, што іх асабліва не пракантралюеш. А напярэдадні ўласна дня выбараў прэзідэнта "цікавыя" і "дэталёвыя" чуткі вельмі нават могуць адыграць ключавую ролю.

Ці зможа Лукашэнка хоць як-небудзь супрацьстаяць магутнаму націску кампраметуючай атакі Ганчарыка, атакі з боку свайго найбольш сур'ёзнага на сёння апанента? Зразумела, што мадэліраванне "дакументальнага скандалу" ажыццяўляла не сама каманда самога прэтэндэнта Ганчарыка. Але ці мае гэта значэнне сёння? Аўтарам скандалу важна было дабіцца таго, каб грамадская думка трывала асацыіравала прозвішчы "Шэйман", "Сівакоў", "Навумаў", "Паўлючэнка" з палітычнымі знікненнямі і, можа быць, нават забойствамі. Гэта з аднаго боку.

З другога боку, грамадская думка павінна была пераканацца ў тым, што толькі гэтыя людзі складаюць цяпер бліжэйшае атачэнне прэзідэнта Лукашэнкі. З гэтага вынікае, толькі праз падобных людзей Лукашэнка можа кіраваць краінай. А раз так, значыць, зразумела, якімі метадамі вядзецца гэтае ўпраўленне.

Менавіта ў сувязі з вышэйвыкладзеным у рамках скандалу па "справе Завадскага" не згадваюцца прозвішчы іншых высокапастаўленых чыноўнікаў правячай адміністрацыі.

Трэба прызнаць, што "дакументальны скандал" робіць уражанне старанна прадуманай PR-акцыі. У скандале з самага пачатку вельмі дакладна расстаўлены акцэнты. А чорнай (чытай - абвінаваўчай) фарбай пазначаны толькі непасрэдныя і найбольш адыёзныя прыхільнікі Лукашэнкі ў сілавых структурах. Як прызнаўся ў адным з інтэрв'ю сам Сівакоў, "той, хто гэта прыдумаў, усё правільна разлічыў, калі абвінаваціў Паўлючэнку ў датычнасці да знікнення крымінальнага злодзея Шчаўліка". Па словах Сівакова, крымінальнікі ужо наўрад ці калі-небудзь пакінуць у спакоі Паўлючэнку або самога Сівакова.

Між іншым, гэты лакальны поспех PR-акцыі ўжо шмат тоіць. Перш за ўсё, нешматлікая каста ярых прыхільнікаў Лукашэнкі ў сілавых структурах пачынае разумець, што блізкасць да А.Р. - гэта яўна не гарантыя бяспекі і стабільнасці кар'еры. Хутчэй гэта велізарная доля рызыкі, у тым ліку і для жыцця.

Так ці інакш, канструкцыя скандалу ўражвае. На першым этапе было заяўлена аб выканаўцах з наступнай расшыфроўкай магчымага механізму іх працы. Крыху пазней грамадскасці прадастаўляецца доказная база на пасрэднікаў - Шэймана і Сівакова. Нарэшце, зараз практычна гатова выснова пра тое, што галоўнай зацікаўленай асобай у палітычных знікненнях выступае Лукашэнка.

Варта нагадаць і такую деталь: для таго, каб не палохаць ні грамадства, ні тым больш занадта палахлівую мясцовую наменклатуру, сярод патэнцыяльных віноўнікаў палітычных знікненняў аўтары акцыі пералічваюць вельмі вузкае кола цяперашніх топ-менеджэраў дзяржавы, а таксама ўказваюць на тое, што раней гэтыя людзі практычна не мелі сур'ёзнага дачынення да дзяржкіраўніцтва. Шэйман, Сівакоў, Навумаў трывала асацыіруюцца толькі з Лукашэнкам. Хаця два апошнія працавалі ў сістэме ўлады і пры Кебічу. Але на больш нізкіх пасадах.

А найважнейшая выснова ўсёй акцыі заключаецца ў тым, што пазбавіцца ад гэтых "небяспечных людзей" можна толькі ў адным выпадку - калі Лукашэнка перастане быць прэзідэнтам. Гэта значыць, пазбавіўшыся на выбарах ад Лукашэнкі, краіна пазбавіцца ад 5-6 чалавек, нібыта замяшаных у палітычных выкраданнях.

Іншы раз узнікае пытанне аб верагоднасці прадастаўленых Ганчарыкам дакументаў. Але ці да месца падчас выбарчай кампаніі так прынцыпова ставіцца да верагоднасці тых ці іншых дакументаў? Важная хутчэй адносная праўдзівасць, чым экспертная верагоднасць.

Зрэшты, а ў чым, уласна, заключаецца сумненне? Сапраўды, некалькі ўражвае мноства нестыковак. Апрача таго, дзіўна чытаць пра тое, як прафесіяналы пакідаюць пасля сябе столькі слядоў. Аднак па вялікаму рахунку, ці сляды пакідалі Сівакоў і Паўлючэнка? Калі прызнаць іх датычнымі да справы аб палітычных выкраданнях. Сляды, калі так можа сказаць, пакідалі хутчэй Бажэлка, Мацкевіч, Лапацік, Алкаеў, шматлікія следчыя etc. Сляды следчых дзеянняў. А нашы "героі" якраз спрабавалі маскіраваць уласную работу.

Той жа Сівакоў сцвярджае, што для выканання "бруднай работы" (нават у палітычным асяроддзі) звычайна наймаюць кілераў звонку. Магчыма, што і ў Беларусі працавалі падобныя кілеры. Але пытанне ж заключаецца не ў тым, хто выканаў, а ў тым - хто быў зацікаўлены ў выкананні.

Істотнае скарачэнне колькасці патэнцыяльных кандыдатаў - сёння шанц застацца ў кампаніі маюць толькі чацвёра - скарачае і без таго вельмі вузкае поле для кампраматных войнаў у Беларусі. Як і чакалася, паўнацэнных кампраматных "зліваў" грамадскасць так і не дачакалася. Гульня не перайшла ў плоскасць колькі-небудзь вартых выкрыванняў. За адзіным выключэннем.

У прынцыпе, у гэтым няма нічога дзіўнага. Па-першае, у Беларусі ідзе барацьба не паміж класічнымі палітычнымі групамі, за якімі стаяць адносна раўнамоцныя фінансава-прамысловыя групы (ФПГ). Беларусь палітычная - гэта сутыкненне маларэсурснай апазіцыі (ужо амаль кансалідаванай) і малаколькаснай каманды прэзідэнта Лукашэнкі. Толькі чорнае і белае, дрэннае і добрае. Па-другое, афіцыйны Мінск, які валодае магутнымі інфармацыйнымі носьбітамі, зусім не ўмее працаваць з кампраматам, аддаючы перавагу прамалінейным знявагам.

Аднак супрацьстаянне Ганчарык-Лукашэнка можа кампенсаваць адносную кампраматную беднасць цяперашняй выбарчай кампаніі.