ВЫБАРЫ Ў ПАРЛАМЕНТ: 65 ПРАЦЭНТАЎ АПЫТАНЫХ НЕ ВАЛОДАЛІ ДАСТАТКОВАЙ ІНФАРМАЦЫЯЙ ПРА КАНДЫДАТАЎ І ІХ ПРАГРАМЫ

Аўтар: Незалежны інстытут сацыяльна-эканамічных і палітычных даследаванняў

У кастрычніку 2000 года ў рамках праекта "Беларусь на парозе XXI стагоддзя: шляхі сацыяльнай трансфармацыі" Незалежны інстытут сацыяльна-эканамічных і палітычных даследаванняў правёў апытанне грамадскай думкі (апытаны 1.461 рэспандэнт, памылка выбаркі не перавышае 3 працэнты). Прапануем некаторыя вынікі даследавання.

У кастрычніку 2000 года ў рамках праекта "Беларусь на парозе XXI стагоддзя: шляхі сацыяльнай трансфармацыі" Незалежны інстытут сацыяльна-эканамічных і палітычных даследаванняў правёў апытанне грамадскай думкі (апытаны 1.461 рэспандэнт, памылка выбаркі не перавышае 3 працэнты). Прапануем некаторыя вынікі даследавання.

Даведка БелаПАН. Дзесяткавыя долі працэнтаў у тэксце намі прыбраныя, бо не маюць вялікага значэння. Таму агульная сума атрыманых звестак можа не быць роўная 100 працэнтам.

Звяртаем таксама ўвагу, што апытваліся асобы векам ад 16 гадоў.

Выбаршчыкамі ж з'яўляюцца асобы векам ад 18 гадоў. Значыць, сцвярджэнне аўтараў аб гранічнай памылцы рэпрэзентатыўнасці патрабуе ўдакладнення.

Табліца 1. Якія формы перадвыбарнай агітацыі выкарыстоўвалі кандыдаты ў дэпутаты па вашай акрузе? (у працэнтах)

Табліца 2. З якіх крыніц вы атрымалі інфармацыю пра кандыдатаў і іх праграмы (у працэнтах)

Табліца 3. Калі вы бралі ўдзел у выбарах, то ў які час вырашылі пра гэта (у працэнтах)

Табліца 4. Калі вы бралі ўдзел у выбарах, то ў які час вырашылі за каго з кандыдатаў будзеце галасаваць (у працэнтах)

Табліца 5. Ці мелі вы дастатковую інфармацыю пра кандыдатаў, якія балатаваліся па вашай акрузе, і пра іх перадвыбарныя праграмы (у працэнтах)

Табліца 6.* Стаўленне да ўдзелу ў выбарах у залежнасці ад валодання інфармацыяй пра кандыдатаў і іх перадвыбарныя праграмы (у працэнтах)

* Табліца чытаецца па гарызанталі

Табліца 7. Калі вы бралі ўдзел у выбарах, то як прагаласавалі 15 кастрычнка (у працэнтах)

Табліца 8.* Галасаванне на выбарах у залежнасці ад інфармаванасці пра кандыдатаў і іх праграмы (у працэнтах)

* Табліца чытаецца па гарызанталі

Падчас мінулых выбараў неаднаразова даводзілася чуць, што выбарчая кампанія праходзіць нудна і непрыкметна. І сапраўды, як бачна з табліцы 1, кандыдаты выкарыстоўвалі ў асноўным традыцыйныя метады пераканання. Амаль чвэрць выбаршчыкаў увогуле не сутыкалася ні з якімі формамі агітацыі. Сярод крыніц інфармацыі пра кандыдатаў на першым месцы звыкла знаходзяцца ўлёткі (58 працэнтаў). Наведванне кватэр кандыдатамі як крыніцу інфармацыі пра іх назвалі толькі 6 працэнтаў рэспандэнтаў.

Беларускія выбаршчыкі да выканання свайго грамадзянскага абавязку 15 кастрычніка паставіліся даволі легкадумна. Толькі 26 працэнтаў апытаных заявілі пра тое, што прынялі рашэнне пра ўдзел у выбарах задоўга да іх правядзення. А 15 працэнтаў увогуле вырашылі пайсці на выбарчы ўчастак толькі ў дзень галасавання. Апраўдаліся прагнозы адносны сур'ёзных магчымасцей афіцыйнага агітпрапа. На працягу апошняга тыдня перад выбарамі, а менавіта на гэты час прыпадае пік прапагандысцкай актыўнасці дзяржаўных СМІ, станоўчае рашэнне ў дачыненні да ўдзелу ў галасаванні прынялі 23 працэнтаў рэспандэнтаў.

Праблема выбару свайго кандыдата таксама была адсунута выбаршчыкамі на далейшы час. Каля 20 працэнтаў апытаных вызначыліся з выбарам свайго кандыдата наўпрост на выбарчым участку (для параўнання - сусветны стандарт прыкладна 10-15 працэнтаў). У гэтым выпадку, хутчэй за ўсё, няма сэнсу разважаць пра тое, наколькі свядомы і матываваны быў такі выбар. Напярэдадні прэзідэнцкай гонкі неабходна звярнуць увагу на тое, што 30 працэнтаў апытаных рашэнне, за каго будуць галасаваць, прынялі на працягу апошніх 5-6 дзён (табліца 4).

Табліца 5 дае дадатковы матэрыял для разважання пра тое, наколькі свядомы быў выбар выбаршчыка. Амаль дзве трэціх апытаных не мелі дастатковай інфармацыі пра кандыдатаў у дэпутаты і іх перадвыбарныя праграмы. А з тых, хто ўзяў удзел у выбарах, 56 працэнтаў не валодамі такімі звесткамі (табліца 6). Як жа прагаласавалі выбаршчыкі ва ўмовах такога моцнага дэфіцыту інфармацыі? На першы погляд, лічба сведчыць пра тое, што большасць рабілі гэта ўсляпую. Насамрэч гэтыя людзі галасавалі, зыходзячы з уласных ідэалагічных перакананняў. Цвёрдыя прыхільнікі А.Лукашэнкі - за кандыдатаў, якія падтрымліваюць цяперашнюю ўладу, а яго праціўнікі - супраць усіх або за кандыдатаў, якія абяцалі змагацца за змяненне цяперашняга палітычнага курсу (табліца 7). Прычым ступень інфармаванасці не надта ўплывае на выбар, на першым плане застаецца ідэалагічная накіраванасць кандыдата, якая, атрымліваецца, і замяняе наяўнасць поўнай інфармацыі пра яго (табліца 8). Больш за палову прагаласавалых за, умоўна кажучы, праціўнікі рэжыму не мелі пра яго і яго праграму дастатковай інфармацыі! Такая ж сітуацыя і сярод тых, хто галасаваў за кандыдата, які падтрымлівае цяперашнюю ўладу. Г.зн. на паводзіны выбаршчыкаў істотна ўплывае фактар ідэнтыфікацыі - ты за Лукашэнку ці супраць, пасля чаго многія не абцяжарваюць сябе падрабязным вывучэннем праграм і абяцанняў таго ці іншага кандыдата. Відавочна, што калі і на прэзідэнцкіх выбарах барацьба будзе ісці па такой палярнай, чорна-белай схеме, то шанцы на перамогу дэмакратычнага кандыдата будуць невысокія.