ВЫБАРЧЫ МАРАФОН У БЕЛАРУСІ ЎСТУПІЎ У НАЙДРАМАТЫЧНЕЙШУЮ СТАДЫЮ

2000-09-11

Аўтар: Юрый ПАЦЁМКІН, журналіст

6 верасня Цэнтрвыбаркам падвёў вынікі вылучэння кандыдатаў у дэпутаты Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі другога склікання. Паводле звестак Цэнтральнай камісіі, у акруговыя выбарчыя камісіі паступілі 972 пакеты рэгістрацыйных дакументаў, аднак з-за таго, што некаторыя патэнцыйныя кандыдаты вырашылі падстрахавацца і выкарысталі двайное вылучэнне (ад партый і працоўных калектываў альбо ад партый і шляхам збору подпісаў), рэальная колькасць прэтэндэнтаў складае 769 чалавек на 110 дэпутацкіх мандатаў. Шчыльнасць прэтэндэнтаў на дэпутацкае крэсла вагаецца ад 3 (у некаторых сельскіх раёнах) да 13-14 (у Мінску).

6 верасня Цэнтрвыбаркам падвёў вынікі вылучэння кандыдатаў у дэпутаты Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі другога склікання. Паводле звестак Цэнтральнай камісіі, у акруговыя выбарчыя камісіі паступілі 972 пакеты рэгістрацыйных дакументаў, аднак з-за таго, што некаторыя патэнцыйныя кандыдаты вырашылі падстрахавацца і выкарысталі двайное вылучэнне (ад партый і працоўных калектываў альбо ад партый і шляхам збору подпісаў), рэальная колькасць прэтэндэнтаў складае 769 чалавек на 110 дэпутацкіх мандатаў. Шчыльнасць прэтэндэнтаў на дэпутацкае крэсла вагаецца ад 3 (у некаторых сельскіх раёнах) да 13-14 (у Мінску).

Цяпер, паводле старшыні Цэнтрвыбаркама Лідзіі Ярмошынай, выбарчы марафон у Беларусі ўступіў у самую драматычную стадыю - пачалася рэгістрацыя прэтэндэнтаў. Ужо зараз спадзяванні некаторых патэнцыйных народных абраннікаў на валоданне дэпутацкім мандатам могуць аднойчы разбіцца аб юрыдычную сцяну Выбарчага кодэкса.

Зрэшты, насамрэч усё не так ужо і драматычна з-за таго, што ўлады наўрад ці захочуць ператварыць рэгістрацыю кандыдатаў у чыстку, скіраваную супраць іншадумцаў. Хутчэй за ўсё, на гэтай стадыі выбарчай кампаніі знікнуць дзесятак-другі няўдачнікаў, якія няправільна аформілі свае рэгістрацыйныя дакументы альбо раней часу прыступілі да агітацыі выбаршчыкаў (гэта, нагадаем, можна будзе рабіць толькі пасля 15 верасня).

Найбольшую верагоднасць быць выкінутымі з выбарчага працэсу маюць некаторыя прадстаўнікі палітычных партый, вылучаныя на ўнутрыпартыйных з'ездах. Такіх, каму не пашчасціла, толькі ў Ліберальна-дэмакратычнай партыі можа быць 7-8. Яшчэ некалькі дэпутатаў, што не прайшлі далей, магчыма, будуць з Партыі камуністаў беларускай. Прычына - адсутнасць зарэгістраванай ва ўстаноўленым парадку арганізацыйнай структуры ў выбарчай акрузе, па якой ідзе той ці іншы прадстаўнік партыі. Аднак Лідзія Ярмошына не выключыла, што гэтая праблема можа быць вырашаная палітычным шляхам. Іншымі словамі, пералічаным партыям па літасці ўладаў будзе дазволена, нягледзячы на юрыдычныя хібы, браць удзел у парламенцкіх выбарах усім складам прэтэндэнтаў. А то, крый Божа, і на самой справе выканаюць пагрозы і знімуць сваіх кандыдатаў з выбарчага марафону. У такім выпадку ў шэрагу сельскіх раёнаў выбары дэпутатаў рызыкуюць стаць безальтэрнатыўнымі.

Па спосабе вылучэння кандыдаты ў Палату прадстаўнікоў размеркаваліся прыкладна пароўну. Традыцыйна значную частку патэнцыйных уладальнікаў дэпутацкіх мандатаў вылучылі працоўныя калектывы - 308 чалавек. Хто яны, гэтыя годныя людзі, вядома: прадстаўнікі кіраўнічага звяна прамысловых прадпрыемстваў, старшыні калгасаў і невысокага палёту чыноўнікі. Гэта атавістычная форма вылучэння, вынайдзеная ў СССР, і дагэтуль лёгка кіруецца і кантралюецца. Такіх вылучэнцаў улады ва ўсе часы маглі і могуць смела залічваць да свайго залатога фонду.

334 кандыдаты ў дэпутаты вырашылі пакаштаваць шчасця, вылучаючыся ў індывідуальным парадку. Гэтая публіка больш разнастайная. Тут і супрацоўнікі міліцыі, і работнікі пракуратуры, і ўрачы, і настаўнікі, і прадстаўнікі бізнесу, і… 35 дзеючых дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў.

Але найбольшую цікавасць уяўляе кандыдацкі расклад па палітычных партыях, паколькі ў любой цывілізаванай краіне менавіта яны з'яўляюцца асноўным суб'ектам палітычнага жыцця.

Паводле афіцыйных звестак, з 18 беларускіх палітычных партый паўнавартасны ўдзел у выбарах бярэ роўна палова. Прадстаўніцтва іх наступнае: Ліберальна-дэмакратычная партыя вылучыла 109 кандыдатаў, Партыя камуністаў беларуская - 73, Камуністычная партыя Беларусі (КПБ) - 68, Рэспубліканская партыя (РП) - 19, Аграрная партыя (АП) - 16, Рэспубліканская партыя працы і справядлівасці (РПТС) - 14, Беларуская патрыятычная партыя (БПП) - 13, Сацыял-дэмакратычная партыя народнай згоды (СДПНС) - 12, Беларуская сацыяльна-спартыўная партыя (БССП) - 3.

12 прадстаўнікоў Беларускай сацыял-дэмакратычнай партыі (Народная Грамада), а таксама па адным прадстаўніку Аб'яднанай грамадзянскай партыі і Беларускай партыі працы вылучаныя шляхам збору подпісаў.

Нават пры хуткім паглядзе на гэты партыйны расклад звяртае на сябе ўвагу нейкая палітычная аднабаковасць тых, хто бярэ ўдзел у выбарах, партый. 8 з іх уяўляюць з сябе палітычны спектр - ад артадаксальных камуністаў (КПБ) да ружовых сацыял-дэмакратаў (СДПНС, РС, РПТС і БССП). Разам з тым ва ўмовах актыўнага байкоту парламенцкіх выбараў правымі партыямі другая частка палітычнага спектру рэпрэзентаваная толькі правацэнтрысцкай ЛДП. Да гэтага застаецца толькі дадаць, што 7 з 9 пералічаных партый безумоўна падтрымліваюць палітычны курс, што праводзіцца беларускім кіраўніцтвам.

Такі несуцяшальны аналіз можа выправіць бадай што спроба разгледзець матывы ўдзелу гэтых палітычных суб'ектаў у выбарчай кампаніі. Калі лідэры левых, за выключэннем Калякіна, проста імкнуцца трапіць у Палату прадстаўнікоў, не абцяжарваючы сябе пытаннямі легітымнасці і паўнамоцтваў гэтага органа, то ЛДП і ПКБ разглядаюць парламенцкія выбары як прамежкавы этап прэзідэнцкай выбарчай кампаніі 2001 года. І ЛДП, і ПКБ ужо заявілі, што пойдуць на гэтыя выбары самастойна і будуць вылучаць сваіх кандыдатаў на вышэйшую дзяржаўную пасаду. Менавіта таму заявіць пра сябе гэтыя партыі хочуць ужо зараз.

Выкарыстанне выбарчай кампаніі ў якасці трыбуны для давядзення праграмных установак і зносінаў з выбаршчыкамі выглядае ў беларускіх умовах выйгрышным ходам. Бо неразумна спадзявацца, што Лукашэнка напярэдадні самай важнай для яго палітычнай кампаніі вырашыць раптам з нейкіх прычын падзяліцца з апазіцыяй тэлевізійнай манаполіяй і аддасць у іх рукі іншыя дзяржаўныя СМІ.

Што да чырвона-ружовага спектра, то яго прадстаўнікі ўваходзяць альбо ў прапрэзідэнцкі Беларускі народна-патрыятычны саюз (БНПС) і, значыць, мараць стаць апірышчам Лукашэнкі ў парламенце, або, як СДПНЗ і Рэспубліканская партыя, заяўляюць пра планы стварэння ў Палаце прадстаўнікоў нейкай нейтральнай сацыял-дэмакратычнай фракцыі. У такім выпадку ў беларускім парламенце моуць з'явіцца дзве сацыял-дэмакратычныя фракцыі: адну - апазіцыйную - узначаліць старшыня БСДП (НГ) Мікалай Статкевіч, другую - умераную (але насамрэч таксама прапрэзідэнцкую) - напрыклад, лідэр СДПНЗ Сяргей Ярмак. Аднак, шчыра кажучы, мала верыцца ў тое, што новы беларускі парламент стане фракцыйным. Мяркуючы з усяго, у ім, як і ў Палаце прадстаўнікоў першага склікання, большасць складуць або лаяльныя ўладам дэпутаты, або непасрэдныя стаўленікі ўладаў. Гэтая прапрэзідэнцкая каманда паслухмяных заканадаўцаў будзе толькі крыху разбаўленая апазіцыйнымі палітыкамі, якім падрыхтаваны лёс стаць "апазіцыяй у законе" або, як любіць казаць Лукашэнка, канструктыўнай апазіцыяй.