НІ ТАКТЫЧНА, НІ СТРАТЭГІЧНА ПАЗІЦЫЮ АДМОВЫ АД АКТЫЎНАЙ ІНФАРМАЦЫЙНАЙ ДЗЕЙНАСЦІ Ў ПЕРЫЯД ВЫБАРАЎ НЕЛЬГА НАЗВАЦЬ АПРАЎДАНАЙ

2000-12-25

Аўтар: Юрый ТАПАРАШАЎ

Прайшоўшыя ў кастрычніку 2000 года выбары ў Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь параўноўвалі з генеральнай рэпетыцыяй грандыёзнага спектакля - прэзідэнцкіх выбараў. І калі б гэтых выбараў не было, іх трэба было б прыдумаць. Хаця б для таго, каб паглядзець, хто на што здольны. У прыватнасці, як выканае сваю ролю адна з галоўных дзеючых асоб - сродкі масавай інфармацыі.

Рамантыкі ад палітыкі спадзяваліся на скандальныя публічныя разборкі, укідванне кампрамата, шырокае прымяненне іншых брудных тэхналогій. Чакаліся сутыкненні двух відаў СМІ - дзяржаўных і недзяржаўных.

Вайна кампраматаў не адбылася. СМІ не сутыкнуліся. На інфармацыйным полі бітвы панавала нудлівая цішыня. Яна была асабліва адчувальная ў параўнанні з той выбарчай бітвай расійскіх тэлеканалаў, якую давялося назіраць нядаўна і беларускім тэлегледачам.

У тэтым ёсць нейкая недарэчнасць, але мы былі грунтоўна праінфармаваны аб ходзе выбарчых кампаній у чужой краіне. Знаёміліся з перадвыбарчымі праграмамі і кандыдатамі ў дэпутаты расійскай Дзярждумы, затым з прэтэндэнтамі на расійскі прэзідэнцкі прастол. Затое вось аб сваіх...

У гэтым плане паказальныя вынікі вераснёўскага сацыялагічнага агульнанацыянальнага апытання, праведзенага Незалежным інстытутам сацыяльна-эканамічных і палітычных даследаванняў. На пытанне "Ці ведаеце вы што-небудзь пра кандыдатаў, якія балаціруюцца па вашай акрузе на восеньскіх парламенцкіх выбарах?" пераважная большасць (72%) адказалі: "Не, нічога пра іх не ведаю". Яшчэ больш пераканаўчымі былі адказы на іншае пытанне - "Ці маеце вы дастатковую інфармацыю пра кандыдатаў... і іх перадвыбарныя праграмы?". Упэўненае "не" прагучала ад 87 (!) працэнтаў апытаных.

За сваю перадвыбарную "глухату" і "слепату" патэнцыяльныя выбаршчыкі павінны падзякаваць у першую чаргу айчынным сродкам масавай інфармацыі.

Такую нізкую актыўнасць беларускіх СМІ ў гарачую пару выбарчай кампаніі, канешне ж, можна спісаць на малавопытнасць, прафесійную непадрыхтаванасць, у нейкай ступені на абыякавасць і незацікаўленасць удзельнічаць у падобнага кшталту неспакойных мерапрыемствах. Апошняе зразумела: ворагаў нажыць лёгка, а вось карысці - ніякай.

Але былі і іншыя, куды больш важкія прычыны. Менавіта яны галоўным чынам і прадыктавалі незалежнай прэсе ўхіліцца ад актыўнага ўдзелу ў выбарчым працэсе. Асноўная - разброд і хістанне ў радах дэмакратычнай апазіцыі, якая так і не змагла да канца вырашыць - ісці ці не ісці на выбары. Толькі некалькі, у асноўным сталічных, газет надалі тэме байкоту больш-менш значную ўвагу. Партыі і рухі, умоўна кажучы, дэмакратычнай арыентацыі і незалежныя кандыдаты ў сваёй большасці расцэньваліся незалежнгымі журналістамі хутчэй як "адступнікі", чым змагары за правую справу. Або іх не заўважалі наогул, або аказвалі апасродкаваную інфармацыйную падтрымку, якая ўвогуле аказалася для іх дарэмнай. А былі выпадкі, калі тая ж незалежная прэса і "палівала" іх.

Ні тактычна, ні стратэгічна пазіцыю адмовы ад актыўнай інфармацыйнай дзейнасці ў перыяд выбараў нельга назваць апраўданай. Залішне гаварыць, што менавіта ў гэты час увага грамадскасці прыкавана да сродкаў масавай інфармацыі. Дастаткова падрыхтаваныя прапагандысты выкарыстоўваюць іх для масіраванага "праштурхоўвання" сваіх поглядаў і ідэй. У гэтым плане дзяржаўныя сродкі масавай агітацыі і прапаганды дзейнічалі куды больш зладжана і мэтанакіравана. Тактычна яны пабудавалі сваю інфармацыйную палітыку больш правільна, калі глядзець на гэта з пункту гледжання іх закулісных менеджэраў. Яны не столькі ўсхвалялі сваіх кандыдатаў (хаця і гэтаму надавалася значнае месца), колькі палівалі брудам усю "радыкальную апазіцыю" і яе асобных прадстаўнікоў. Ільвіная доля часу была нададзена "тлумачальнай" працы па прыцягненню максімальнай колькасці выбаршчыкаў да ўдзелу ў мерапрыемстве ("Усе - на выбары!").

Армада дзяржаўных СМІ была дакладна нацэлена і кінула ў бой для дасягнення гэтай мэты. Узначалілі яе, як звычайна, ТБ і радыё. Ці дамагліся гэтыя флагманы пастаўленай мэты? Адказ неадназначны.

З аднаго боку, выбары быццам бы адбыліся. "Парламент", хаця і крыху ўсечаны, сфарміраваны. Але гэта, хутчэй, заслуга Цэнтральнай камісіі Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенню рэспубліканскіх рэферэндумаў і яе філіялаў, чым дзяржаўных газетчыкаў, радыстаў і тэлевізіёншчыкаў. Калі ўлічыць сродкі, затрачаныя дзяржавай на выбарчую агітацыю і прапаганду, то атрымліваецца, што іх старанні шмат у чым выйшлі ў свісток. Арганізатары выбараў настойліва хочуць, каб ім верылі, калі сцвярджаюць, што на выбары прыйшла дастатковая колькасць выбаршчыкаў для таго, каб яны лічыліся адбыўшыміся. Але ці вераць у гэта самі арганізатары? І ўсе патугі дзяржпрэсы, якая выдае пажаданае за сапраўднае, пачынаюць працаваць у рэжыме рэдукцыі, зваротнага ходу. Наступае момант адарвання. І ў гэтым галоўная "заслуга" усёй дзяржаўнай інфармацыйна-прапагандысцкай машыны.

Дзяржаўныя сродкі інфармацыі нават не спрабавалі (хаця б для бачнай прыстойнасці) неяк замаскіраваць сваю ангажыраванасць і абсалютную аднабаковасць. Пасля першага тура ўрадавая "Рэспубліка" змясціла артыкул на паласу пад прэтэнцыёзнай назвай "Палітычная воля беларускага народа" (24 кастрычніка 2000 г.). Ён зроблены па матэрыялах малавядомага шырокай аўдыторыі "інфармацыйна-палітычнага цэнтра ЗІС".

Артыкул поўны маленькіх прапагандысцкіх "шэдэўраў", разлічаных на спажыўца разжаванай, а то ўжо і пераваранай ежы. Напрыклад, "павучальную інфармацыю даюць вынікі выбараў у тых акругах Мінска, дзе яны не адбыліся". А ведаеце, чаму не адбыліся? Адказ элементарны: "Тут вылучалі свае кандыдатуры такія апазіцыянеры, як...". І далей ідзе спіс. Затое ў іншых адбыліся. Здагадваецеся чаму? Правільна: "Вынікі выбараў у першым туры неаспрэчна сведчаць пра поўную падтрымку выбаршчыкамі менавіта тых кандыдатаў у дэпутаты, якія з'яўляюцца актыўнымі прыхільнікамі палітыкі прэзідэнта А.Г.Лукашэнкі". Ну і, нарэшце, "галоўная выснова: выбары ў Беларусі прайшлі абсалютна дэмакратычна, гэта значыць як і меркавалася".

Без нейкай перадышкі дзяржаўныя прапагандысты ўключыліся ў разгортванне глабальнай антызаходняй інфармацыйнай вайны. На свет Божы ўсплывае, здаецца, навечна забытая рыторыка, вылазяць штампы і клішэ часоў разаральнай для нас "халоднай вайны". Самы час будаваць "жалезную заслону" - запускаць "глушылкі", перакрываць доступ замежнай прэсе, душыць сваіх "гарлапанаў"... Словам, рабіць так, каб "усе нашы апаненты зразумелі, што беларускі народ голай прапагандай і інфільтрацыяй дысідэнцкіх груп не возьмеш".

Не ведаеш, ці то смяяцца, ці то плакаць.